Novaĵoj el Rusio

Thursday, October 20, 2005

Forpasis Aleksandr Jakovlev




PATRO DE LA PERESTROJKO





En 18 de oktobro en Moskvo forpasis en 81jara aĝo konata politika kaj socia aganto Aleksandr Jakovlev. En Internacia fondo "Demokratio", kiu estis kreita per li, oni informis, ke "Aleksandr Nikolaeviĉ forpasis post longa kaj peza malsano". Oni nomis Aleksandr Jakovlev, la plej proskiman kunlaboranton de Miĥail Gorbaĉov, "arkitekto de la perestrojko" kaj "patro de la glastnosto". Li estis unu el la malmultaj, kiu montris necesecon de profundaj kaj iom-post-iomaj reformoj en Rusio, kiun la bolŝevikoj, laŭ lia opinio, senigis de la dudeka jarcento.

Aleksandr Nikolajeviĉ Jakovlev naskiĝis en 2 de decembro de jaro 1923 en vilaĝo Korolevo de Jaroslavskaja provinco. En jaro 1941 li venis sur la fronton kaj batalis ĝis jaro 1943 en trupunuoj de marinfanterio. Jakovlev ricevis postenon de plotona komandanto sed poste peza vundiĝo sur Volĥovskij fronto li estis eksigita en la rezervon. En jaro 1943 li aliĝis al la Komunista partio de Sovet-Unio. En jaro 1946 li finis historian fakultaton de Jaroslavskij ŝtata pedagogia instituto kaj komencis labori en Jaroslavskij provinckomitato de KPSU. Tie li dekomence okupiĝis pri ĵurnalista agado, kaj poste administris fakon de mezaj kaj altaj lernejoj. En jaro 1953 Jakovlev komencis labori en aparato de la Centra Komitato de KPSU kiel instrukcisto en fako pri lernejoj.

De jaro 1956 ĝis jaro 1959 Jakovlev studis en aspirantejo en katedro pri internacia komunista kaj laborista movado en Akademio de sociaj sciencoj ĉe la Centra Komitato de KPSU, kaj en jaroj 1958-1959 li trapasis staĝon en Columbia-universitato en Usono. Reveninte, li daŭrigis laboron en CK KPSU kaj en jaro 1965 fariĝis ĉefasistanto de administranto de fako pri propagando, kaj de jaro 1969 ĝis jaro 1973 li okupis postenon de administranto de ĉi tiu fako. Samtempe Jakovlev kandidatiĝis (jaro 1960) kaj doktoriĝis (jaro 1967). La ambaŭ disertaĵoj estis pri historiografio de eksterpolitikaj doktrinoj de Usono. En jaro 1969 li fariĝis profesoro.

En novembro de jaro 1972 Jakovlev publikigis en "Literaturnaja gazeta" artikolon "Kontraŭ la antihistorismo", en kiu li kritikis ideologion de la grupo da nacionalismaj patriotoj, kiu ariĝis ĉirkaŭ literaturaj revuoj "Oktjabrj" kaj "Molodaja gvardija". Post la publikigo laŭ decido de la Sekretarejo kaj la Politika buroo de KPSU li estis sendita en Kanadon kiel ambasadoro, kie li loĝis dum 10 jaroj. Jakovlev revenis en Moskvon en jaro 1983 post vizito de sekretario de CK KPSU Miĥail Gorbaĉov en Kanadon. Li ekestris Instituton de tutmonda ekonomiko kaj internaciaj rilatoj de la Akademio de sciencoj de USSR. Sub gvidato de Jakovlev oni kunmetis raporton al CK KPSU pri laŭceleco krei en la lando entreprenojn kun partopreno de eksterlanda kapitalo kaj raporto al Ŝtata plana komisiono pri venonta ekonomika krizo kaj kreskanta malprogreso de USSR kompare kun la ocidentaj landoj.

En jaro 1985 Jakovlev denove okupis postenon de administranto de fako pri propagando de CK KPSU. Al tiu tempo li jam dum jaro estis deputito de la Supra Konsilio de USSR. Laŭ propono de Jakovlev oni nomunis redaktorojn de multaj gazetoj kaj revuoj, kiuj havis gravan rolon en la tempo de la perestrojko. En jaro 1986 Jakovlev fariĝis membro de CK KPSU, sekretario de CK pri ideologio, informo kaj kulturo, kaj en kunsido de CK en junio de jaro 1987 li estis elektita membro de la Politika buroo. En jaro 1988 klariĝis kontraŭstaro inter Jakovlev kaj subtenantoj de alia sekretario de CK Jegor Ligaĉov, kaj tio rezultigis redistribuon de respondecoj en la Centra Komitato. Jakovlev estis nomumita prezidanto de Komisiono de CK KPSU pri internacia politiko, kio ne malhelpis lin aktive partopreni en publikigo de verkoj de Nabokov, Solĵenicyn, Anatolij Rybakov, Anatolij Pristavkin, Vladimir Dudincev, demonstro de ĉirkaŭ 30 filmoj, malpermesitaj antaŭe.

En printempo de jaro 1989 Jakovlev estis elektia popola deputito de USSR de KPSU kaj en decembro de sama jaro en Dua kongreso de popolaj deputitoj de USSR li faris raporton pri konsekvencoj de la Pakto pri neatako inter USSR kaj Germanio en jaro 1939 kaj pri tiuj de la sekretaj protokoloj, aldonitaj al ĝi. Post dua voĉdonado la kongreso akceptis rezolucon, kiu unuafoje agnoskis ekziston de la sekretaj protokoloj de la pakto (originaloj de la dokumentoj estis trovitaj nur en aŭtumo de jaro 1992) kaj kondamnis subskribon de ili.

Ekde marto de jaro 1990 ĝis januaro de jaro 1991 Jakovlev estis membro de la Prezidenta konsilio de USSR. Sekvatage post nomuno sur ĉi tiun postenon li peticiis pri eliro el konsisto de la Politika buroo kaj lasis postenon de sekretario de CK. Samjare li fariĝis efektiva membro de la Akademio de sciencoj de USSR pri Fako de problemoj de la tutmonda ekonomiko kaj internaciaj rilatoj. Post malorganizo de la Prezidenta konsilio en januaro de jaro 1991 Jakovlev estis nomumita konsilisto de la Prezidento de USSR pri specialaj komisioj.

Troviĝante sur ĉi tiu posteno, en 18 de aprilo de jaro 1991 li sendis leteron al la prezidento Gorbaĉov, en kiu li avertis pri minaco de ŝtata renverso. En 1 de julio Jakovlev kune kun Arkadij Volskij, Gavriil Popov, Anatolij Sobĉak, Eduard Ŝevarnadze, Nikolaj Petrakov, Ivan Silajev kaj Stanislav Ŝatalin subskribis proklamon pri kreo de Movado de demokratiaj reformoj. La nomo de la movado estis proponita per Aleksandr Jakovlev, kiu ankaŭ aliĝis al ĝia Politika konsilio. Em 29 de julio Jakovlev demisiis de la posteno de prezidenta konsilisto kaj en 15 de aŭgusto, 4 tagoj antaŭ la puĉo, Centra Kontrola komisiono de KPSU rekomencis eksigi Jakovlev el la partio pro agoj, direktitaj al skismo de KPSU. Sekvatage Jakovlev deklaris pri eliro el la komunista partio.

Du diurnojn antaŭ komenco de la aŭgusta puĉo de jaro 1991 Jakovlev publike deklaris pri neevitebleco de renverso. Dum la eventoj de 19-21 de aŭgusto li elpaŝis sur mitingoj ĉe la kosntruaĵo de Moskva Soveto, sur Lubjanka [ĉe kosntruaĵo de KGB] kaj ĉe konstruaĵo de la registaro de Rusia Federacio. Jakovlev subtenis la efektivan registaron kaj kritikis la puĉanojn, nominte iliajn agojn bolŝevisma kontraŭrevolucio. Monaton post la puĉo li estis nomunita membro de Politika konsultada konsilio ĉe la Prezidento de USSR. Jakovelv daŭrigis agadon enkadre de kreita antaŭ la puĉo Movado de demokratiaj reformoj - en decembro de jaro 1991 li estis elektita unu el ĝiaj kunprezidantoj. En 23 de decembro en la Kremlo okazis renkontiĝo, dum kiu prezidento de USSR Miĥail Gorbaĉov formale transdonis potencon al prezidento de Rusio Boris Jelcin. Inter la ĉeestantoj estis ankaŭ Aleksandr Jakovlev.

Post likvido de Sovet-Unio Jakovlev ekde januaro de jaro 1992 okupis postenon de vicprezidanto de Fondo de socie-ekonomikaj kaj politologiaj studadoj ("Gorbaĉov-Fondo"), kaj en fino de sama jaro li estis nomumita prezidanto de Komisiono pri repravigo de viktimoj de la politikaj reprezalioj, kies agado daŭras ĝis nun. Jakovlev gvidis analogian komisionon ankoraŭ estante membro de la Politika buroo de CK KPSU, tamen en tiu tempo ĝia laboro estis limigita per esploro de la politikaj procesoj de 1930aj-1950aj jaroj. Nune mandato de la komisiono disvastiĝis al la tuta periodo de la soveta potenco. Dum laboro de la ambaŭ komisionoj oni repravigis pli, ol kvar milionojn da homoj.

Krom socie-politika agado en 1990aj jaroj Jakovlev ankaŭ okupiĝis pri ĵurnalistiko. Li faris unuajn siajn paŝojn en ĉi tiu sfero ankoraŭ en fino de 1940aj jaroj en gazeto de Jaroslavskaja provinco "Severnij raboĉij". En jaroj 1966-1973 li estis membro de redaktora kolegio de revuo "Kommunist". En jaro 1993 Jakovlev per prezidenta ordono estis nomumita estro de Federala servo pri televido kaj radiodisaŭdigo kaj estro de Ŝtata televidradiakompanio "Ostankino". Li rememoris:"Kiam mi venis al la televido en decembro de jaro 1993 post la fiaska por demokratio baloto [baloto en la unuan Ŝtatan Dumaon], mi ekvolis liberigi la televidon de vulgareco". En februaro de jaro 1995 Jakovlev fariĝis prezidanto de direktora konsilio de Publika rusia televido. Post tri jaroj en kunveno de ĝiaj akciuloj li estis promulgita honora prezidanto de la direktora konsilio.

Ĝis la plej lasta tempo Aleksandr Jakovelv gvidis Internacian fondon "Demokratio" (Fondo de Aleksandr N. Jakovlev), kiu estis kreita en jaro 1993 kiel bonfaranta, neŝtata kaj nekomerca organizo. Krome, Jakovlev estis prezidanto de Publika konsilio de gazeto "Kultura" kaj kunprezidanto de Kongreso de inteligencio de Rusio kaj ankaŭ gvidis Internacian fondon de korfavoro kaj sano kaj Klubon "Leonardo". Jakovlev ankaŭ estis en konsisto de Observanta konsilio de gazeto "Moskovskije novosti", kiu malorganiziĝis rezulte de konflikto kun la nova ĉerfedaktoro de la gazeto Jevgenij Kiselov. Jakovlev havis titolon de akademiano de la Rusia akademio de sciencoj, havis rangojn de honora doktoro de Durham-universitato kaj Exeter-universitato (Britio), universitato Soka (Japanio).

Dum sia vivo Jakovlev publikigs pli ol 25 librojn, ttradukitajn en anglan, japanan, francan, ĉinan, germanan, hispanan kaj aliajn lingvojn. Eblas inter ili nomi "De Truman ĝis Reagan. Doktrinoj kaj realoj de la nuklea epoko" (1985) kaj ankaŭ eldonitajn post la perestrojko "Realismo estas tero de la perestrojko" (1990), "Suferoj legi la estadon" (1991), "Antaŭparolo. Falego. Postparolo" (1992), "La maldolĉa kaliko"(1994) , "Balzamo taŭgu por relikvo" (1995), "Konceptado" (1998), "Krucsemado" (1999), memoraĵoj "Profundejo de la memoro" (2000). Krome, Jakovlev estas aŭtoro de dekoj da artikoloj, en kiuj li analizas teoriajn kaj praktikajn aspektojn de la reformoj en USSR kaj la postperestrojka Rusio.

Aleksandr Jakovlev estis politiksito kun profunda, filozofa pensado. Esplorante konkretajn politikajn procesojn de la nuntempa Rusio, li ĉiam serĉis komencajn kaŭzojn de la fenomenoj kaj antaŭdiris iliajn konsekvencojn. Speciale, li asertis, ke ne estas korekte atribui la tutan malbonon al la "gvidantoj" de la sovetia sistemo, ĉar ili estas idoj de la carisma epoko, "kun siaj monoideologio, monopotenco kaj monoposedaĵo".

Jakovlev difinis la perestrojkon jene:"Tio estas spontenee maturiĝinta en profundo de la socio strebado finigi la senleĝecon kaj senmoralecon de la krima socia ordo favore al kreanta fundamento - spirita kaj materia" Malsimile al aliaj "patroj" de la perestrojko li dekomence komprenis, ke necesas ne nur modernigo de la ekzistintaj politika, ekonomika kaj socia sistemoj, kiu fifine ne sukcesis. En la perestrojko Jakovlev vidis eblecon krei "principe malsimilaj al la antaŭaj fundamentojn de la socia vivo".

La socian eksplodon, ku sekvis la perestrojkon, li klarigis per tio, ke por "normala homa disvolviĝo" ne estis sufiĉe da "racio kaj kulturo". Laŭ liaj vortoj, post "iluzia disvolviĝo" ĉiam venas simila pago laŭ leĝoj de la historio. Ŝajne, ĝuste ĉi tiu kompreno de la historiaj procesoj helpis al Jakovlev kompeni neeviteblecon de la puĉo en aŭgusto de jaro 1991. En unu el intervjuoj li konfesis, ke li havis neniujn faktojn, li nur sentis proksimiĝantan minacon. Tamen, malgraŭ Jakovlev ne aprobis konkretajn decidojn de Gorbaĉov, lia nomo por plimulto da homoj estas tutegale ligita kun la krizo de USSR en fino de 1980aj jaroj.

Post la aŭgusta puĉo, kiun Jakovlev firme kritikis, li fakte lasis la politikon. Ŝanĝoj, okazintaj en Rusio, malĝojigis lin. Li ne evitis firmajn esprimojn, kritikante la nuntempan politikan sistemon. Ekzemple, li asertis, ke "nia oficistaro ĝis nun revas pri aŭtoritara reĝimo, plifirmigo de sia propra potenco kaj malamas la popolon per la tuta animo". Ankoraŭ en jaro 2001 Jakovlev deklaris, ke en Rusio forestas malfermita, civila socio, kaj tio estas ligita, laŭ lia opinio, kun ĉeesto de homoj "el la estinto" en la potenco. Enirante en la novan jarcenton, Jakvolev ekvidis Rusion "malrica, kun kaduka ekonomiko, savaĝa socia stato, anarkia libereco en politiko". Tamen la ideologo de la perestrojko ĝis fino ne lasis certecon pri "libera estonto" de Rusio, kiam "homo estos liberigita de sufoka arbitro de burokrato, de lies nesatigebla soifo pri potenco kaj mono".

Jekaterina Rogoĵnikova

1 Comments:

  • At 5:00 AM, Blogger Julia Elvarado said…

    The Boing-Boing Bounce ... an analysis of blog-driven traffic
    Recently Eric Butler, an old-timer at WebTrends started blogging about analytics-related topics.
    Find out how you can buy and sell anything, like things related to private road construction on interest free credit and pay back whenever you want! Exchange FREE ads on any topic, like private road construction!

     

Post a Comment

<< Home